Tweede Wereldoorlog

Home / Thema's / Tweede Wereldoorlog    |    Terug

Bezetting en Jodenvervolging

Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen; vijf dagen later capituleerde de Nederlandse strijdmacht. De oorlog was voor Waterland, net als voor Nederland in het geheel een ingrijpende periode. Zo werden vrij snel na de bezetting de eerste mannen als dwangarbeiders te werk gesteld, soms in Nederland, soms in Duitsland en soms in Polen of nog verder. Een aantal dat, naarmate de oorlog vorderde, alleen maar toenam – zo werden in Wormer alleen al 250 man tewerkgesteld. Daarnaast betekende de oorlog voor Waterland schaarste: voedsel, kleding en brandstof werden in toenemende mate gevorderd door de bezetter. De Jodenvervolging vormt een hoofdstuk apart. Van de in Waterland woonachtige joden werden er 49 door de Nazi’s vermoord. Gelukkig kon een aantal joden zich verschuilen bij een onderduikadres – zoals het echtpaar Leyser in Edam.

 

Verzet

Naast hulp aan onderduikers organiseerden de Waterlanders ook andere vormen van verzet, zoals deelname aan de Februaristaking in 1941, het weigeren van meewerken aan maatregelen van de bezetter of het drukken en verspreiden van illegale kranten. Ook werden er overvallen op distributiekantoren gepleegd (om voedselbonnen te bemachtigen voor o.a. onderduikadressen) en in de latere oorlogsjaren werd er sabotage gepleegd, zoals het opblazen van de trambrug bij Zunderdorp of het voorkomen van de vernietiging van de Waterlandse Zeedijk door de Duitsers. Een andere verzetsdaad was het vermoorden van collaborateurs, zoals de in 1945 door de Duitsers aangestelde burgermeester van Purmerend. Veel van deze verzetsdaden werden gepleegd door Knokploeg Waterland, die van wapens werden voorzien door de Engelse luchtmacht middels nachtelijke droppings.

 

Laatste oorlogsjaren en de hongerwinter

Om de geallieerde legers te dwarsbomen ging de bezetter in 1944 op veel plekken in het land over tot inundatie, waaronder in de Beemster. Bewoners werden door de Duitsers gedwongen hun huis te verlaten. De inundatie verergerde bovendien het dramatische tekort aan voedsel tijdens de Hongerwinter van 1944-1945. Waterland had onder de Hongerwinter flink te lijden: steden liepen deels leeg omdat mensen bij boeren op zoek gingen naar voedsel, en op veel plekken (waaronder de Purmerendse Koemarkt) werden bomen gekapt om als brandstof te dienen.

Nuttige websites

Doen en leren: Reeksspel
  Onderdeel van thema's

Geschiedenislokaal Waterland

Tweede Wereldoorlog

Omschrijving

Bezetting en Jodenvervolging

Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen; vijf dagen later capituleerde de Nederlandse strijdmacht. De oorlog was voor Waterland, net als voor Nederland in het geheel een ingrijpende periode. Zo werden vrij snel na de bezetting de eerste mannen als dwangarbeiders te werk gesteld, soms in Nederland, soms in Duitsland en soms in Polen of nog verder. Een aantal dat, naarmate de oorlog vorderde, alleen maar toenam – zo werden in Wormer alleen al 250 man tewerkgesteld. Daarnaast betekende de oorlog voor Waterland schaarste: voedsel, kleding en brandstof werden in toenemende mate gevorderd door de bezetter. De Jodenvervolging vormt een hoofdstuk apart. Van de in Waterland woonachtige joden werden er 49 door de Nazi’s vermoord. Gelukkig kon een aantal joden zich verschuilen bij een onderduikadres – zoals het echtpaar Leyser in Edam.

 

Verzet

Naast hulp aan onderduikers organiseerden de Waterlanders ook andere vormen van verzet, zoals deelname aan de Februaristaking in 1941, het weigeren van meewerken aan maatregelen van de bezetter of het drukken en verspreiden van illegale kranten. Ook werden er overvallen op distributiekantoren gepleegd (om voedselbonnen te bemachtigen voor o.a. onderduikadressen) en in de latere oorlogsjaren werd er sabotage gepleegd, zoals het opblazen van de trambrug bij Zunderdorp of het voorkomen van de vernietiging van de Waterlandse Zeedijk door de Duitsers. Een andere verzetsdaad was het vermoorden van collaborateurs, zoals de in 1945 door de Duitsers aangestelde burgermeester van Purmerend. Veel van deze verzetsdaden werden gepleegd door Knokploeg Waterland, die van wapens werden voorzien door de Engelse luchtmacht middels nachtelijke droppings.

 

Laatste oorlogsjaren en de hongerwinter

Om de geallieerde legers te dwarsbomen ging de bezetter in 1944 op veel plekken in het land over tot inundatie, waaronder in de Beemster. Bewoners werden door de Duitsers gedwongen hun huis te verlaten. De inundatie verergerde bovendien het dramatische tekort aan voedsel tijdens de Hongerwinter van 1944-1945. Waterland had onder de Hongerwinter flink te lijden: steden liepen deels leeg omdat mensen bij boeren op zoek gingen naar voedsel, en op veel plekken (waaronder de Purmerendse Koemarkt) werden bomen gekapt om als brandstof te dienen.

Trefwoorden

Tweede Wereldoorlog

Nuttige websites

Doen en leren: Reeksspel: https://www.erfgoedtools.nl/games/reeksspel/speel/3OT9JSD7