Vanaf de 11e eeuw werden Waterland en omgeving in cultuur gebracht, zie ook het thema middeleeuwen. De boeren die zich hier vestigden, waren weliswaar christenen, maar het bijgeloof verdween pas begin 20e eeuw.

Bij de ontginning van Waterland speelden geestelijken soms een belangrijke rol. Zo stichtten de Norbertijner monniken van het klooster Mariëngaarde in Hallum (Friesland) rond 1235 een uithof op Marken. Langzamerhand ontstonden er verschillende nederzettingen en dorpen in Waterland en werden de eerste kleine, houten kapelletjes gesticht. Ze werden gewijd aan heiligen waaronder Pancratius, Catharina, Sebastiaan en Nicolaas. De houten kapelletjes werden langzamerhand vervangen door houten en vervolgens stenen kerken. Daarnaast ontstonden kloosters in Monnickendam, Edam en Purmerend en later ook in Beemster, Volendam en Wormer.

De Stellingen die Maarten Luther in 1517 bekendmaakte, waren de opmaat naar grote religieuze hervormingen. De Waterlandse hervormers waren met name aanhangers van Luther en doopsgezinden, hun godsdienstbeleving leidde tot vervolging: de Monnickendamse Welmoet Claesdochter werd in 1527 en de Edammers Dirk Pietersz Smuel en Jacob de Geldersman in 1546 om hun geloof vermoord. Van een zware beeldenstorm was in Waterland in het laatste kwart van de 16e eeuw echter geen sprake, wel van grote veranderingen in godsdienstkeuze. Vanaf die tijd werden en worden in Waterland verschillende religies beleefd.

Veel katholieke pastores gingen na de reformatie over tot de gereformeerde kerk. Het katholicisme verdween echter niet. Waterland kent nog altijd bloeiende katholieke enclaves in onder andere Volendam en Wormer terwijl er veel doopsgezinden woonden in bijvoorbeeld Beemster en Middelie. In Edam,  Monnickendam en Purmerend werden door de lokale joodse gemeenschap synagogen gesticht. De Sjoah had ook gevolgen in Waterland. Verschillende joden werden gedeporteerd en er zaten joden ondergedoken in het gebied, zie het thema Tweede Wereldoorlog. Na inpoldering van de grote meren Beemster en Purmer kwamen vele Duitse seizoenarbeiders naar Waterland. Zij waren veelal lutheraan en vormden bloeiende evangelisch-lutherse gemeenten in Edam, Monnickendam en Purmerend. Tenslotte is aan deze diversiteit van religies in de 20e eeuw de islam toegevoegd als gevolg van vele immigranten die in Waterland kwamen wonen.

Geschiedenislokaal Waterland

Religie

Omschrijving

Vanaf de 11e eeuw werden Waterland en omgeving in cultuur gebracht, zie ook het thema middeleeuwen. De boeren die zich hier vestigden, waren weliswaar christenen, maar het bijgeloof verdween pas begin 20e eeuw.

Bij de ontginning van Waterland speelden geestelijken soms een belangrijke rol. Zo stichtten de Norbertijner monniken van het klooster Mariëngaarde in Hallum (Friesland) rond 1235 een uithof op Marken. Langzamerhand ontstonden er verschillende nederzettingen en dorpen in Waterland en werden de eerste kleine, houten kapelletjes gesticht. Ze werden gewijd aan heiligen waaronder Pancratius, Catharina, Sebastiaan en Nicolaas. De houten kapelletjes werden langzamerhand vervangen door houten en vervolgens stenen kerken. Daarnaast ontstonden kloosters in Monnickendam, Edam en Purmerend en later ook in Beemster, Volendam en Wormer.

De Stellingen die Maarten Luther in 1517 bekendmaakte, waren de opmaat naar grote religieuze hervormingen. De Waterlandse hervormers waren met name aanhangers van Luther en doopsgezinden, hun godsdienstbeleving leidde tot vervolging: de Monnickendamse Welmoet Claesdochter werd in 1527 en de Edammers Dirk Pietersz Smuel en Jacob de Geldersman in 1546 om hun geloof vermoord. Van een zware beeldenstorm was in Waterland in het laatste kwart van de 16e eeuw echter geen sprake, wel van grote veranderingen in godsdienstkeuze. Vanaf die tijd werden en worden in Waterland verschillende religies beleefd.

Veel katholieke pastores gingen na de reformatie over tot de gereformeerde kerk. Het katholicisme verdween echter niet. Waterland kent nog altijd bloeiende katholieke enclaves in onder andere Volendam en Wormer terwijl er veel doopsgezinden woonden in bijvoorbeeld Beemster en Middelie. In Edam,  Monnickendam en Purmerend werden door de lokale joodse gemeenschap synagogen gesticht. De Sjoah had ook gevolgen in Waterland. Verschillende joden werden gedeporteerd en er zaten joden ondergedoken in het gebied, zie het thema Tweede Wereldoorlog. Na inpoldering van de grote meren Beemster en Purmer kwamen vele Duitse seizoenarbeiders naar Waterland. Zij waren veelal lutheraan en vormden bloeiende evangelisch-lutherse gemeenten in Edam, Monnickendam en Purmerend. Tenslotte is aan deze diversiteit van religies in de 20e eeuw de islam toegevoegd als gevolg van vele immigranten die in Waterland kwamen wonen.