Woordenlijst

Home / Woordenlijst    |    Terug

Op deze pagina vind je een lijst met woorden en begrippen die gebruikt worden bij enkele bronnen.

A| B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z


Tip: gebruik ctrl+f (Windows) of cmnd+f (Mac) om het woord dat je zoekt snel te vinden.

 

A

  • Aflaat

Een officieel document waarop staat dat God je zonden zal kwijtschelden. 

  • Akte

Een officieel bewijsstuk. 

  • Antisemitisme

Haat tegen en/of discriminatie van Joden.

  • Architectuur

De kunst en wetenschap van het ontwerpen van gebouwen, interieurs en landschappen.

  • Attestatie

Een getuigschrift of bewijsstuk.

B

  • Bevolkingsregister

Een register waarin werd bijgehouden wie wanneer op welk adres woonde, bijvoorbeeld een gezinskaart(1920-1939) of een persoonskaart(1939-1984).

  • Bevrijding

De bevrijding van de Duitse bezetting in mei 1945 in Nederland. De Tweede Wereldoorlog eindigde officieel op 8 mei 1945. 

  • Bezetting

Een toestand waarbij een land door een ander land is veroverd en het bestuur in een land door een ander land wordt gecontroleerd. Nederland werd tussen mei 1940 en mei 1945 bezet door de Duitsers.

  • Bidprentje

Kaartjes die door katholieke families werden uitgegeven bij het overlijden van een persoon. 

  • Buitenplaats

Een (zomer)verblijf buiten de stad voor rijke stedelingen, zoals de buitenplaatsen in 17de -eeuws Beemster.

  • Burgerlijke stand

Afdeling van het gemeentehuis waar de akten van geboorte, huwelijk en overlijden worden bijgehouden.

C

  • Capitulatie

Overeenkomst tussen strijdende partijen waarin één of meerdere partijen zich overgeeft en de strijd wordt gestaakt.

  • Charter

Zie Oorkonde.

  • Cultuur

Cultuur staat tegenover natuur en verwijst naar alles wat door de mens/samenleving gemaakt is. Cultuur is in zekere zin ambacht, kunst, religie, wetenschap en architectuur, maar ook klederdracht, feesten en gebruiken/tradities.

D

  • Dijkgraaf

De voorzitter van een waterschap, verantwoordelijk voor de waterhuishouding in een bepaald gebied.

  • Diversorium

Het Diversorium is een verzameling van diverse teksten uit het klooster Galilea Minor in Monnickendam. De meeste teksten zijn geschreven door cellerarius Florijs Claeszoon (1512-1517): data over landbezit, de regels in het klooster, religieuze beschouwingen en notities over de monniken uit het klooster. 

  • De Stijl

De Stijl is een Nederlandse kunstbeweging. De belangrijkste leden van De Stijl waren Theo van Doesburg, Piet Mondriaan, J.J.P. Oud en Gerrit Rietveld. De leden van De Stijl streefden naar een radicale hervorming van de kunst. Deze hervorming bestond uit het gebruik van zo min mogelijk kleuren en een eenvoudige vormgeving.

  • Doopsgezinden

De doopsgezinden vormen een stroming binnen de Protestantse kerk. Deze stroming kent alleen de volwassenendoop en wijst het gebruik van wapens af.   

  • Doop-, trouw- en begraafboeken

Boeken die werden bijgehouden door de kerk, waarin alle doopsels, huwelijken en begrafenissen werden bijgehouden. 

  • Dwangarbeiders

 Arbeiders die werk verrichten onder bedreiging van straf en tegen hun wil.

E

  • Evangelisch-Lutherse kerk

De Evangelisch-Lutherse kerk is een kerkgenootschap binnen de Protestantse kerk. Deze stroming vindt zijn oorsprong in de 95 stellingen van Maarten Luther.

  • Executie

 Het uitvoeren van een rechterlijk vonnis, vaak de doodstraf. 

F

  • Familienaam

De achternaam van je familie.

G

  • Galilea Minor

 Een laatmiddeleeuws klooster nabij Monnickendam. Het klooster werd in 1431 gesticht en ontbonden aan het eind van de 16de eeuw. 

  • Geallieerden

De geallieerden in de Tweede Wereldoorlog waren de landen die streden tegen de as-mogendheden: Duitsland, Italië en Japan. De belangrijkste geallieerden waren Frankrijk, de Verenigde Staten, de Sovjet Unie en Canada.

  • Genealogie

 Het onderzoek doen naar je voorouders.

  • Gouden Eeuw

De Gouden Eeuw (17de eeuw) was een tijd waarin Nederland uitgroeide tot één van de welvarendste landen op de wereld door de groeiende handel en economie. Daarnaast staat de Gouden Eeuw bekend om zijn bloeiende wetenschap en kunst.

H

  • Hongerwinter

De Hongerwinter was de laatste winter van de Tweede Wereldoorlog(1944-45). De nog bezette gebieden in het Noorden van Nederland hadden een groot tekort aan voedsel en kolen. Daarnaast was deze winter ook zeer koud. 

  • Hoogheemraadschap

Een waterschap, bestaande uit een dijkgraaf en een bestuur, die de waterhuishouding in een afgesproken gebied beheert. 

I

  • Inpoldering

Inpolderen is de aanwinst van land door drooglegging van een polder of meer. 

  • Inundatie

Inundatie is het opzettelijk onder water zetten van een gebied.

K

  • Kazemat

Een kazemat is een onderdeel van een vesting, voorzien van schietgaten en vaak gedekt tegen vijandelijk vuur. 

  • Klederdracht

Met klederdracht wordt de kleding bedoeld die in bepaalde streken al heel lang wordt gedragen en onderdeel is geworden van een traditie.

  • Knokploeg Waterland

 De Knokploeg Waterland (KP-Waterland) was een verzetsorganisatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. De knokploeg was opgericht om distributiekantoren te overvallen en bevolkingsregisters te roven. 

  • Kringenwetwoning

In 1814 werd de Kringenwet van kracht. Deze wet bepaalde dat alle bouwwerken en beplanting tot zo'n 700 meter van het vestingwerk aan regels verbonden werd. Deze wet had tot gevolg dat er woningen werden gebouwd, zogeheten kringenwetwoningen, die eventueel snel afgebroken konden worden. Deze woningen waren allemaal van hout. Woningen rond de Stelling van Amsterdam vielen ook onder deze wet.

  • Kwartierstaat

Een overzicht van alle voorouders van een bepaalde persoon in zowel mannelijke als vrouwelijke lijn. 

L

  • Latijnse school

 De Latijnse school was een schooltype, verspreid over Europa, dat jongens uit de hogere klasse voorbereidde op een religieus ambt of een studie aan de universiteit.  

  • Leeghwater

Jan Adriaanszoon Leeghwater (1575-1650) was een Nederlandse molenmaker en waterbouwkundige. Hij was betrokken bij diverse droogmakerijen, waaronder de Beemster.  

  • Lidmaat

 Een lidmaat is iemand die lid is van de kerk. 

M

  • Mariëngaarde

Mariëngaarde is de naam van het middeleeuwse klooster in Monnickendam. Dit klooster stond op het huidige kerkhof van de Grote Kerk in Monnickendam. Rond 1273 werd op deze plek een uithof gesticht door Norbertijner monniken van Marken. Monnickendam ontleent zijn naam waarschijnlijk aan de komst van deze monniken.  

  • Migratie

Migratie is de verplaatsing van grote groepen mensen van de ene plaats naar de andere plaats. 

  • Mobilisatie

Mobilisatie is het in staat van paraatheid brengen van de krijgsmacht van een land.

  • Moderne devotie

De Moderne devotie is een spirituele beweging binnen de middeleeuwse katholieke kerk aan het einde van de 14e eeuw, onder leiding van Geert Grote. De beweging ontstond doordat mensen niet tevreden waren met de misstanden binnen de kerk.  Geert Grote streefde naar eigen verantwoordelijkheid voor je zielenheil, zonder tussenkomst van een priester. Met andere woorden, je kon zelf tot God bidden, daar was geen tussenpersoon voor nodig. 

  • Molen

Een molen is een werktuig dat voor verschillende zaken gebruikt kan worden. Een molen kan een gebied dat onder het zeeniveau ligt, droog pompen. Een molen kan ook gebruikt worden om graan te malen. In Waterland waren molens erg belangrijk.

  • Monumenten

Een monument is een gedenkteken voor een persoon en/of gebeurtenis. Vaak is een monument een beeld, steen of ander soort tastbaar voorwerp waarin een tekst is gegraveerd en/of ruimte is gecreëerd voor herdenkingen.   

N

  • NSB

De Nationaal-Socialistische Beweging was voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog een politieke partij (beweging) in Nederland. De partij werd in 1931 opgericht door Anton Mussert. Tijdens de bezetting was het de enige partij die mocht blijven bestaan, omdat deze partij dezelfde nationaalsocialistische ideeën had als de NSDAP van Hitler.

O

  • Oorkonde

Een oorkonde is een schriftelijke weergave van afspraken, stammend uit de middeleeuwen. Een oorkonde diende dus als bewijsstuk voor gemaakte afspraken en werd meestal op perkament geschreven.

  • Opstand

Andere benaming voor de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). De Opstand was een godsdienstige strijd van het opstandige deel van de Nederlandse gewesten tegen hun landsheer, de Spaans-Habsburgse koning Filips II. De Opstand leidde uiteindelijk tot een splitsing van de Nederlanden in de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden. De Opstand duurde in totaal tachtig jaar.

P

  • Patroniem

De naam van de vader, die als achternaam gebruikt wordt. 

  • Pinksterdrie

Een volksfeest uit de regio Zaandam op derde dag na Pinksteren. Op deze dag vieren de Zaankanters de overwinning op de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

  • Polder

Een polder is een gebied dat lager ligt dan de zeespiegel. Daarom moet het waterpeil in de polder geregeld worden. Vroeger werd dat geregeld met molens. Tegenwoordig worden er elektrische gemalen gebruikt. De Beemster, de Purmer en de Wormer zijn polders. 

  • Politiek

Een verzamelnaam voor alles wat te maken heeft met het bestuur van een land.

  • Propaganda

Propaganda is het maken van reclame voor bepaalde denkbeelden (dus niet voor producten) van bijvoorbeeld een politieke partij of dictator. De propaganda is bedoeld om aanhangers te winnen en bevat daarom vaak eenzijdige en/of verzonnen informatie. 

S

  • Scheepvaart

De scheepvaart is het vervoer en verkeer van goederen, mensen en dieren over water. Tegenwoordig is de scheepvaart te verdelen in zeevaart, binnenvaart en visserij. Bijna 90% van de wereldhandel verloopt via scheepvaart. In Waterland is de visserij erg belangrijk.

  • Schuilkerk

Een kerk die van buiten niet als zodanig herkenbaar is. Schuilkerken werden ten tijde van de Republiek der Verenigde Nederlanden vooral gebruikt door rooms-katholieken en doopsgezinden. 

  • Sermoenen

 De verzameling preken van St Bernardus en St Augustinus. 

  • Stadsteekenschool

Op 19 maart 1905 werd in Purmerend aan de Gouw de stadsteekenschool geopend. Op deze school konden jongens in de avonduren les krijgen in tekenen en schilderen. Architect J.J.P. Oud was als docent verbonden aan de school. Het pand werd in december 1976 gesloopt.

  • Standen

Een hiërarchische verdeling van de samenleving in sociale lagen met een bepaalde sociale status en bijbehorende rechten en plichten, zoals de adel en de burgerij.

  • Stelling van Amsterdam

De Stelling van Amsterdam was een verdedigingslinie, gelegen op 15 tot 20 kilometer rond het centrum van Amsterdam. De Stelling is aangelegd tussen 1880 en 1920 en is 135 km lang. De Stelling is tijdens de Mobilisatie van 1914 bemand geweest. 

  • Struikelsteen

Struikelstenen of 'stolpersteine' zijn een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. De stenen vormen een monument voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme, verspreid over geheel Europa. 

T

  • Twaalfjarig Bestand

Het Twaalfjarig Bestand was een periode van twaalf jaar van wapenstilstand tijdens de Tachtigjarige Oorlog waarin niet of nauwelijks door de opstandelingen in de Republiek met de Spanjaarden werd gevochten. Het bestand duurde van 1609 tot 1621.

  • Tweede Wereldoorlog

De Tweede Wereldoorlog was een grote oorlog tussen de as-mogendheden (Duitsland, Italië en Japan) en de geallieerden, die duurde van 1939 tot 1945. Er vielen in totaal tussen de 50 en 70 miljoen doden.

R

  • Reformatie

De Reformatie was een periode in de zestiende eeuw waarin protestanten zich afscheidden van de katholieke kerk, omdat zij veel kritiek hadden op het Rooms-katholieke geloof. Deze beweging werd ingezet door Luther en zijn 95 stellingen.

V

  • Verlichting

De Verlichting was een nieuwe politieke en filosofische periode in Europa die opkwam in de 18e eeuw. Tijdens de Verlichting ging men meer nadenken over hoe de ideale samenleving er uit zou moeten zien. Veel denkers waren het er over eens dat de rede (het verstand), vrijheid en gelijkheid hiervoor belangrijk waren.

  • Vermaning

 Een vermaning is een kerkgebouw van een doopsgezinde gemeente. De naam vermaning slaat op de navolging van Christus waartoe de doopsgezinde kerkgangers werden aangespoord (aangemaand) door de predikant. 

  • Verzet

Het in opstand komen tegen de vijand. In de Tweede Wereldoorlog streed het verzet tegen de Duitse vijand/bezetter. Dit moest in het geheim gebeuren. Het verzet was onder andere verantwoordelijk voor het drukken en verspreiden van een eigen, niet gecensureerde krant.

  • Verzuiling

De verzuiling is een term voor het verschijnsel waarin een maatschappij verdeeld is in verschillende sociale zuilen, gebaseerd op politieke of godsdienstige overtuiging, bijvoorbeeld een rooms-katholieke zuil en een socialistische zuil.  

  • Voorouders

De ouders van je ouders, van je opa's en oma's, enzovoort.

W

  • Waterland

Waterland is een streek in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Rond het jaar 1000 was er al enige bewoning in Waterland. Het is een laaggelegen veenweidegebied, gekenmerkt door vele sloten, vaarten en polders.

  • Watersnoodramp

Eeuwenlang was Waterland een zeer kwetsbaar gebied, met veel watersnoden, stormvloeden en dijkdoorbraken. De watersnoodramp in 1916 is het meest recent. 

  • Weeshuizen

Weeskinderen zijn kinderen zonder ouders, die, als zij niet opgevangen werden door familieleden, in weeshuizen werden opgevangen. In Waterland zijn al sinds de middeleeuwen weeshuizen bekend die opvang aan deze kinderen boden. 

Z

  • Zouaven

De Zouaven waren vrijwilligers die tussen 1861 en 1870 de pauselijke staat verdedigden tegen de Italiaanse nationalisten. Zij waren herkenbaar aan hun uniform met pofbroek. De Zouaven zijn vernoemd naar de Berberstam zouaouwa. De naam zouaouwa werd door de Fransen verbasterd tot Zouaven.

WAT001004087.jpeg

Geschiedenislokaal Waterland

Woordenlijst

Omschrijving

Op deze pagina vind je een lijst met woorden en begrippen die gebruikt worden bij enkele bronnen.

A| B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z


Tip: gebruik ctrl+f (Windows) of cmnd+f (Mac) om het woord dat je zoekt snel te vinden.

 

A

Een officieel document waarop staat dat God je zonden zal kwijtschelden. 

Een officieel bewijsstuk. 

Haat tegen en/of discriminatie van Joden.

De kunst en wetenschap van het ontwerpen van gebouwen, interieurs en landschappen.

Een getuigschrift of bewijsstuk.

B

Een register waarin werd bijgehouden wie wanneer op welk adres woonde, bijvoorbeeld een gezinskaart(1920-1939) of een persoonskaart(1939-1984).

De bevrijding van de Duitse bezetting in mei 1945 in Nederland. De Tweede Wereldoorlog eindigde officieel op 8 mei 1945. 

Een toestand waarbij een land door een ander land is veroverd en het bestuur in een land door een ander land wordt gecontroleerd. Nederland werd tussen mei 1940 en mei 1945 bezet door de Duitsers.

Kaartjes die door katholieke families werden uitgegeven bij het overlijden van een persoon. 

Een (zomer)verblijf buiten de stad voor rijke stedelingen, zoals de buitenplaatsen in 17de -eeuws Beemster.

Afdeling van het gemeentehuis waar de akten van geboorte, huwelijk en overlijden worden bijgehouden.

C

Overeenkomst tussen strijdende partijen waarin één of meerdere partijen zich overgeeft en de strijd wordt gestaakt.

Zie Oorkonde.

Cultuur staat tegenover natuur en verwijst naar alles wat door de mens/samenleving gemaakt is. Cultuur is in zekere zin ambacht, kunst, religie, wetenschap en architectuur, maar ook klederdracht, feesten en gebruiken/tradities.

D

De voorzitter van een waterschap, verantwoordelijk voor de waterhuishouding in een bepaald gebied.

Het Diversorium is een verzameling van diverse teksten uit het klooster Galilea Minor in Monnickendam. De meeste teksten zijn geschreven door cellerarius Florijs Claeszoon (1512-1517): data over landbezit, de regels in het klooster, religieuze beschouwingen en notities over de monniken uit het klooster. 

De Stijl is een Nederlandse kunstbeweging. De belangrijkste leden van De Stijl waren Theo van Doesburg, Piet Mondriaan, J.J.P. Oud en Gerrit Rietveld. De leden van De Stijl streefden naar een radicale hervorming van de kunst. Deze hervorming bestond uit het gebruik van zo min mogelijk kleuren en een eenvoudige vormgeving.

De doopsgezinden vormen een stroming binnen de Protestantse kerk. Deze stroming kent alleen de volwassenendoop en wijst het gebruik van wapens af.   

Boeken die werden bijgehouden door de kerk, waarin alle doopsels, huwelijken en begrafenissen werden bijgehouden. 

 Arbeiders die werk verrichten onder bedreiging van straf en tegen hun wil.

E

De Evangelisch-Lutherse kerk is een kerkgenootschap binnen de Protestantse kerk. Deze stroming vindt zijn oorsprong in de 95 stellingen van Maarten Luther.

 Het uitvoeren van een rechterlijk vonnis, vaak de doodstraf. 

F

De achternaam van je familie.

G

 Een laatmiddeleeuws klooster nabij Monnickendam. Het klooster werd in 1431 gesticht en ontbonden aan het eind van de 16de eeuw. 

De geallieerden in de Tweede Wereldoorlog waren de landen die streden tegen de as-mogendheden: Duitsland, Italië en Japan. De belangrijkste geallieerden waren Frankrijk, de Verenigde Staten, de Sovjet Unie en Canada.

 Het onderzoek doen naar je voorouders.

De Gouden Eeuw (17de eeuw) was een tijd waarin Nederland uitgroeide tot één van de welvarendste landen op de wereld door de groeiende handel en economie. Daarnaast staat de Gouden Eeuw bekend om zijn bloeiende wetenschap en kunst.

H

De Hongerwinter was de laatste winter van de Tweede Wereldoorlog(1944-45). De nog bezette gebieden in het Noorden van Nederland hadden een groot tekort aan voedsel en kolen. Daarnaast was deze winter ook zeer koud. 

Een waterschap, bestaande uit een dijkgraaf en een bestuur, die de waterhuishouding in een afgesproken gebied beheert. 

I

Inpolderen is de aanwinst van land door drooglegging van een polder of meer. 

Inundatie is het opzettelijk onder water zetten van een gebied.

K

Een kazemat is een onderdeel van een vesting, voorzien van schietgaten en vaak gedekt tegen vijandelijk vuur. 

Met klederdracht wordt de kleding bedoeld die in bepaalde streken al heel lang wordt gedragen en onderdeel is geworden van een traditie.

 De Knokploeg Waterland (KP-Waterland) was een verzetsorganisatie tijdens de Tweede Wereldoorlog. De knokploeg was opgericht om distributiekantoren te overvallen en bevolkingsregisters te roven. 

In 1814 werd de Kringenwet van kracht. Deze wet bepaalde dat alle bouwwerken en beplanting tot zo'n 700 meter van het vestingwerk aan regels verbonden werd. Deze wet had tot gevolg dat er woningen werden gebouwd, zogeheten kringenwetwoningen, die eventueel snel afgebroken konden worden. Deze woningen waren allemaal van hout. Woningen rond de Stelling van Amsterdam vielen ook onder deze wet.

Een overzicht van alle voorouders van een bepaalde persoon in zowel mannelijke als vrouwelijke lijn. 

L

 De Latijnse school was een schooltype, verspreid over Europa, dat jongens uit de hogere klasse voorbereidde op een religieus ambt of een studie aan de universiteit.  

Jan Adriaanszoon Leeghwater (1575-1650) was een Nederlandse molenmaker en waterbouwkundige. Hij was betrokken bij diverse droogmakerijen, waaronder de Beemster.  

 Een lidmaat is iemand die lid is van de kerk. 

M

Mariëngaarde is de naam van het middeleeuwse klooster in Monnickendam. Dit klooster stond op het huidige kerkhof van de Grote Kerk in Monnickendam. Rond 1273 werd op deze plek een uithof gesticht door Norbertijner monniken van Marken. Monnickendam ontleent zijn naam waarschijnlijk aan de komst van deze monniken.  

Migratie is de verplaatsing van grote groepen mensen van de ene plaats naar de andere plaats. 

Mobilisatie is het in staat van paraatheid brengen van de krijgsmacht van een land.

De Moderne devotie is een spirituele beweging binnen de middeleeuwse katholieke kerk aan het einde van de 14e eeuw, onder leiding van Geert Grote. De beweging ontstond doordat mensen niet tevreden waren met de misstanden binnen de kerk.  Geert Grote streefde naar eigen verantwoordelijkheid voor je zielenheil, zonder tussenkomst van een priester. Met andere woorden, je kon zelf tot God bidden, daar was geen tussenpersoon voor nodig. 

Een molen is een werktuig dat voor verschillende zaken gebruikt kan worden. Een molen kan een gebied dat onder het zeeniveau ligt, droog pompen. Een molen kan ook gebruikt worden om graan te malen. In Waterland waren molens erg belangrijk.

Een monument is een gedenkteken voor een persoon en/of gebeurtenis. Vaak is een monument een beeld, steen of ander soort tastbaar voorwerp waarin een tekst is gegraveerd en/of ruimte is gecreëerd voor herdenkingen.   

N

De Nationaal-Socialistische Beweging was voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog een politieke partij (beweging) in Nederland. De partij werd in 1931 opgericht door Anton Mussert. Tijdens de bezetting was het de enige partij die mocht blijven bestaan, omdat deze partij dezelfde nationaalsocialistische ideeën had als de NSDAP van Hitler.

O

Een oorkonde is een schriftelijke weergave van afspraken, stammend uit de middeleeuwen. Een oorkonde diende dus als bewijsstuk voor gemaakte afspraken en werd meestal op perkament geschreven.

Andere benaming voor de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). De Opstand was een godsdienstige strijd van het opstandige deel van de Nederlandse gewesten tegen hun landsheer, de Spaans-Habsburgse koning Filips II. De Opstand leidde uiteindelijk tot een splitsing van de Nederlanden in de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden. De Opstand duurde in totaal tachtig jaar.

P

De naam van de vader, die als achternaam gebruikt wordt. 

Een volksfeest uit de regio Zaandam op derde dag na Pinksteren. Op deze dag vieren de Zaankanters de overwinning op de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

Een polder is een gebied dat lager ligt dan de zeespiegel. Daarom moet het waterpeil in de polder geregeld worden. Vroeger werd dat geregeld met molens. Tegenwoordig worden er elektrische gemalen gebruikt. De Beemster, de Purmer en de Wormer zijn polders. 

Een verzamelnaam voor alles wat te maken heeft met het bestuur van een land.

Propaganda is het maken van reclame voor bepaalde denkbeelden (dus niet voor producten) van bijvoorbeeld een politieke partij of dictator. De propaganda is bedoeld om aanhangers te winnen en bevat daarom vaak eenzijdige en/of verzonnen informatie. 

S

De scheepvaart is het vervoer en verkeer van goederen, mensen en dieren over water. Tegenwoordig is de scheepvaart te verdelen in zeevaart, binnenvaart en visserij. Bijna 90% van de wereldhandel verloopt via scheepvaart. In Waterland is de visserij erg belangrijk.

Een kerk die van buiten niet als zodanig herkenbaar is. Schuilkerken werden ten tijde van de Republiek der Verenigde Nederlanden vooral gebruikt door rooms-katholieken en doopsgezinden. 

 De verzameling preken van St Bernardus en St Augustinus. 

Op 19 maart 1905 werd in Purmerend aan de Gouw de stadsteekenschool geopend. Op deze school konden jongens in de avonduren les krijgen in tekenen en schilderen. Architect J.J.P. Oud was als docent verbonden aan de school. Het pand werd in december 1976 gesloopt.

Een hiërarchische verdeling van de samenleving in sociale lagen met een bepaalde sociale status en bijbehorende rechten en plichten, zoals de adel en de burgerij.

De Stelling van Amsterdam was een verdedigingslinie, gelegen op 15 tot 20 kilometer rond het centrum van Amsterdam. De Stelling is aangelegd tussen 1880 en 1920 en is 135 km lang. De Stelling is tijdens de Mobilisatie van 1914 bemand geweest. 

Struikelstenen of 'stolpersteine' zijn een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. De stenen vormen een monument voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme, verspreid over geheel Europa. 

T

Het Twaalfjarig Bestand was een periode van twaalf jaar van wapenstilstand tijdens de Tachtigjarige Oorlog waarin niet of nauwelijks door de opstandelingen in de Republiek met de Spanjaarden werd gevochten. Het bestand duurde van 1609 tot 1621.

De Tweede Wereldoorlog was een grote oorlog tussen de as-mogendheden (Duitsland, Italië en Japan) en de geallieerden, die duurde van 1939 tot 1945. Er vielen in totaal tussen de 50 en 70 miljoen doden.

R

De Reformatie was een periode in de zestiende eeuw waarin protestanten zich afscheidden van de katholieke kerk, omdat zij veel kritiek hadden op het Rooms-katholieke geloof. Deze beweging werd ingezet door Luther en zijn 95 stellingen.

V

De Verlichting was een nieuwe politieke en filosofische periode in Europa die opkwam in de 18e eeuw. Tijdens de Verlichting ging men meer nadenken over hoe de ideale samenleving er uit zou moeten zien. Veel denkers waren het er over eens dat de rede (het verstand), vrijheid en gelijkheid hiervoor belangrijk waren.

 Een vermaning is een kerkgebouw van een doopsgezinde gemeente. De naam vermaning slaat op de navolging van Christus waartoe de doopsgezinde kerkgangers werden aangespoord (aangemaand) door de predikant. 

Het in opstand komen tegen de vijand. In de Tweede Wereldoorlog streed het verzet tegen de Duitse vijand/bezetter. Dit moest in het geheim gebeuren. Het verzet was onder andere verantwoordelijk voor het drukken en verspreiden van een eigen, niet gecensureerde krant.

De verzuiling is een term voor het verschijnsel waarin een maatschappij verdeeld is in verschillende sociale zuilen, gebaseerd op politieke of godsdienstige overtuiging, bijvoorbeeld een rooms-katholieke zuil en een socialistische zuil.  

De ouders van je ouders, van je opa's en oma's, enzovoort.

W

Waterland is een streek in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Rond het jaar 1000 was er al enige bewoning in Waterland. Het is een laaggelegen veenweidegebied, gekenmerkt door vele sloten, vaarten en polders.

Eeuwenlang was Waterland een zeer kwetsbaar gebied, met veel watersnoden, stormvloeden en dijkdoorbraken. De watersnoodramp in 1916 is het meest recent. 

Weeskinderen zijn kinderen zonder ouders, die, als zij niet opgevangen werden door familieleden, in weeshuizen werden opgevangen. In Waterland zijn al sinds de middeleeuwen weeshuizen bekend die opvang aan deze kinderen boden. 

Z

De Zouaven waren vrijwilligers die tussen 1861 en 1870 de pauselijke staat verdedigden tegen de Italiaanse nationalisten. Zij waren herkenbaar aan hun uniform met pofbroek. De Zouaven zijn vernoemd naar de Berberstam zouaouwa. De naam zouaouwa werd door de Fransen verbasterd tot Zouaven.